bíe I

Klasifikimi: folje jokalimtare, veta, folje kalimtare, kuptim i figurshëm, i ligjërimit bisedor

1. veta
   bíe I ráshë, rënë
   • ▸ rrëzohem përtokë a këputem nga lart poshtë; ulem a shtrihem diku; hidhem drejt diçkaje: ra një gur nga mali; ra nga pema (nga #kali); më ra nga duart; ra në pus (në lumë); ra muri; u pengua e ra; ra përmbys; ranë #gjethet; i ranë flokët (dhëmbët); bie shi (borë); ra për të fjetur; ra i sëmurë (lehonë); i ra ndër këmbë (në gjunjë) (edhe fig.); bie me pulat fle shumë herët; ra i vdekur; #dardha nën #dardhë bie (fj. u.); / III vjen, përhapet, #pllakos: ra nata; ra heshtja; ra zia (kolerja).
     Shiko gjithashtu: #kali, #gjethet, #dardha, #dardhë, #pllakos
   • ▸ lëviz nga lart në një vend më të ulët; zbres; III rrjedh, derdhet; varet poshtë a shtrihet lirshëm mbi diçka; ulet: ra dielli; ranë në fushë; më ranë lotët; i ra gjak nga hundët; i binin djersët çurk; shkëmbi binte pingul; bie perdja; i ranë pantallonat; flokët i binin mbi supe; ra lumi; i kanë rënë faqet (fig.) u dobësua; i ra barku (fig.) u dobësua.
   • ▸ ulem në detyrë; / III shfuqizohet (për ligjet etj.).
2. folje jokalimtare
   • ▸ jap jetën për një çështje të drejtë: ra në luftë (në krye të detyrës); ra dëshmor (për liri).
   • ▸ dorëzohem, nuk bëj më qëndresë: ra qyteti; ra qeveria.
   • ▸ lidhem me dikë, pajtohem; jepem shumë pas dikujt a pas diçkaje; i futem, i përvishem: ranë në fjalë (në pazar); s’bie në #kompromis; ra pas lojës (pas qejfeve); i ra byrekut sa e mbaroi; u ranë shqerrave e i therën.
     Shiko gjithashtu: #kompromis
   • ▸ më caktohet, më ngarkohet; më takon, më përket; e kam unë përsipër: i ra në pjesë; i ra radha; i bie atij të shkojë; ra mbi shpatullat e tij; mos fut hundët tek s’të bie! (fj. u.).
   • ▸ them, flas: i ra drejt (shkurt).
   • ▸ lëshoj, kam: bie erë të mirë (të keqe); bie erë barut; po nuk hëngre hudhra, s’të bie erë goja (fj. u.).
3. folje kalimtare
   • ▸ edhe shkoj, #përshkoj; i dal, kaloj: i ra fushës mespërmes; i ra drejt (rrotull, kryq e thërthor); i ra me not; i ra prapa (fig.) e ndoqi prapa.
     Shiko gjithashtu: #përshkoj
4. veta, kuptim i figurshëm
   • ▸ marr tatëpjetën; III ulet, pakësohet (sasia, vlera, forca, #vrulli etj.); dobësohet; zbutet; humb cilësitë e mira, keqësohet: ranë çmimet; ra dollari; ra prodhimi; i ra vlera (#autoriteti); ra era; i ranë ethet; ra të nxehtit; i ra inati; ka rënë puna (#vrulli); ka rënë nga shëndeti (në mësime, nga gjendja); ra shpirtërisht; sa poshtë ka rënë! (fig.).
     Shiko gjithashtu: #vrulli, #autoriteti, #vrulli
   • ▸ III (me trajtë të shkurtër përemërore), edhe më bën, më rri si duhet; më vjen për shtat, më shkon, pajtohet: më bien mirë këpucët; na bie për mbarë; i binte pas qejfit.
5. kuptim i figurshëm, veta
   • ▸ edhe ndodhem papritur në një gjendje të caktuar, hyj, futem; gjej befas diçka të çmuar dhe turrem i etur mbi të; qëlloj me dikë; III ndodh a vjen rastësisht; gjendet diku, qëllon, e kap, përfshin; (me trajtë të shkurtër përemërore) më kushton, më qëllon ta paguaj: ra tërmet; i ra plani shtëpisë; më ra udha (puna); më ra në vesh; më ra ndër mend; ra fjala; më ra si bombë; me ç’të më bjerë në dorë; #festa ra të martën; ku bie Fieri?; ra i pesti (i fundit); ra me barrë; ra rob; ra në burg (në grackë); ra në #hall (ngushtë); ra në thonjtë e xhelatit; ra në #mjerim; ra në mendime; ra në gjumë (në #kllapi); ra në dashuri (në vetëkënaqësi); më ranë veshët rehat; ranë në gjurmë; ra në një familje të mirë; i ra lirë.
     Shiko gjithashtu: #festa, #hall, #mjerim, #kllapi
6. folje kalimtare, kuptim i figurshëm, veta
   • ▸ edhe edhe godit, qëlloj; e bëj të tingëllojë; luaj me një vegël muzikore a luaj një pjesë muzikore; III përplaset diku a prek diçka; tingëllon, dëgjohet: i ra me shkop (me pushkë); i bie kokës me grushte; i ra #topit; më ra era në shpatulla; i ra #rrufeja; i ra drita në sy (dielli në #kokë); më ra rëndë ajo fjalë; ra zilja (telefoni); i bie fyellit (violinës); i ra një #valsi; i bie pragut të dëgjojë dera (fig.) e hedh fjalën për diçka tjetër; / #sulem, vërsulem; e sulmoj, e godit; e qortoj: i ranë armikut; ra ujku ndër #dhen; i ra në #kokë e qortoi rëndë.
     Shiko gjithashtu: #topit, #rrufeja, #kokë, #valsi, #sulem, #dhen, #kokë
7. folje kalimtare, veta, kuptim i figurshëm
   • ▸ edhe III, edhe fillon me #vrull, shpërthen e përhapet; më zë a më godit; më vjen: ra zjarr; i ra një çehre e verdhë; i ra një #hije #mori një pamje të #hijshme; ra gripi; i ra pika; i ra krimbi; i ra të fikët; i ra rakia në #kokë; i ra barra; pika që s’i bie! (mallk.).
     Shiko gjithashtu: #vrull, #hije, #mori, #hijshme, #kokë
8. i ligjërimit bisedor
   • ▸ kam lidhje gjaku a afrie: biem kushërinj të dytë (#krushq).
     Shiko gjithashtu: #krushq
   • ▸ bëj një punë shpejt me diçka, i heq, i jap: i ra një fshesë (një #leckë) shtëpisë; i ra me #brisk mjekrës; ra #drapri filluan korrjet; bjeri kazmës! puno!
     Shiko gjithashtu: #leckë, #brisk, #drapri
9. kuptim i figurshëm
   • ▸ lodhem shumë duke bërë të njëjtën gjë pa pushim: më ranë këmbët (së ecuri); më ranë krahët (së punuari); më ranë thonjtë (së #lari); më ranë kryqet; më ra #bretku (në punë); më ra goja (gjuha) (së thëni).
     Shiko gjithashtu: #lari, #bretku